پژوهشنامه علوم دفاعی

پژوهشنامه علوم دفاعی

جایگاه عوامل هیدروپلیتیک در روابط نظامی ایران و پاکستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار روابط بین الملل دانشگاه امام علی ع
2 مدیر گروه بهداشت
3 استادیار گروه ریاضی
چکیده
روابط نظامی میان ایران و پاکستان در بستر پویای ژئوپلیتیکی منطقه، تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل محیطی، راهبردی، فرهنگی و ژئواکونومیکی قرار دارد. یکی از مؤلفه‌های کلیدی اما کمتر بررسی‌شده در این میان، "هیدروپلیتیک" یا سیاست پیرامون منابع آب مشترک است. این پژوهش با هدف تحلیل جایگاه و میزان اثرگذاری عوامل هیدروپلیتیکی بر روابط نظامی ایران و پاکستان انجام گرفته است. روش‌شناسی تحقیق از نوع ترکیبی (کیفی-کمی) و از نظر هدف، کاربردی بوده و بر مبنای داده‌های کتابخانه‌ای، مصاحبه با خبرگان و تحلیل آماری پرسشنامه‌های تکمیل‌شده انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مؤلفه‌های هیدروپلیتیکی نظیر رودخانه‌های مرزی، مرز دریایی گواتر و مرزهای آبی در دریای عمان نقش‌های متفاوتی در سه بُعد «اهمیت»، «بسترسازی» و «مداخله‌گری» در روابط نظامی ایفا می‌کنند. بر اساس آزمون فریدمن و تحلیل آنتروپی شانون، «مرزهای دریایی در دریای عمان» بیشترین نقش بسترساز و تأثیرگذاری را داشته، درحالی‌که «رودخانه‌های مرزی» از اهمیت بالایی برخوردار بوده‌اند. همچنین نتایج نشان داد که مؤلفه «بسترسازی» با وزن ۰/۵۲، مهم‌ترین بُعد در تأثیرگذاری بر روابط نظامی دو کشور است. در نهایت، پژوهش با ارائه مدلی تحلیلی نشان می‌دهد که فهم دقیق مؤلفه‌های هیدروپلیتیکی و نحوه مدیریت منابع آبی مشترک، می‌تواند بستری برای تعامل، کاهش تنش و ارتقای همکاری نظامی میان دو کشور فراهم آورد. ازاین‌رو، توجه به ژئوپلیتیک زیست‌محیطی، امری ضروری در تدوین راهبردهای نظامی و امنیتی ایران در قبال پاکستان به شمار می‌رود.
کلیدواژه‌ها