استادیار زبان و ادبیات فارسی، گروه دروس عمومی، دانشگاه افسری امام علی(ع)، تهران، ایران.
چکیده
آنچه که در جنگهای شاهنامه اتفاق میافتد در واقع بازتابی از سیر تاریخی جنگ در این سرزمین است. شاهنامه به عنوان اثری حماسی و بینظیر گویای اندیشههای جنگی ایرانیان است. شاهنامه اثری حماسی است ولی به ستایش جنگ نمیپردازد و جنگ مورد نظر فردوسی جنگ دفاعی است. او به ایرانیان شخصیت قهرمانی میدهد و حس وطندوستی را به آنها میآموزد به طوری که خواننده به سرزمین خود میبالد. یادآوری اصول و افتخارات ملی، ما را با سبک زندگی، روحیات، روشهای جنگ و دفاع و اعتقادات اجداد و نیاکانمان نزدیکتر میسازد. با بررسی تاریخ جنگ در ایران باستان و نیز ایران پس از اسلام، تا زمان حیات فردوسی، میتوان دریافت که شاهنامه، راوی صدیقی در حوزه تاریخ جنگ است و روشهای جنگی ارائه شده توسط فردوسی نیز برگرفته از همین بازه زمانی است. این مقاله به روش کتابخانهای و با تحلیل محتوا تهیه شده و نشان میدهد ابزارها و روشهای جنگ در شاهنامه، برگرفته از تاریخ جنگ و سیر حماسه در این سرزمین بوده و در شاهنامه انعکاس یافته است. در واقع خواننده یا شنونده شاهنامه، بیآنکه قواعد و آداب جنگ را به صورت دستورالعملی بخواند، همانگونه که به جانفشانیهای دلاوران چشم یا گوش میسپارد، غیر مستقیم به فنون جنگ نیز آگاه میشود.